Η σεξουαλική υγεία αφορά τη σωματική, συναισθηματική, ψυχολογική και κοινωνική ευεξία ενός ατόμου σε σχέση με τη σεξουαλικότητά του. Περιλαμβάνει περισσότερα από την έλλειψη ασθένειας, αναπηρίας ή ανικανότητας. Απαιτεί θετική και προσεκτική στάση απέναντι στη σεξουαλικότητα και τις σεξουαλικές σχέσεις, καθώς και ικανότητα συμμετοχής σε ευχάριστες και ασφαλείς σεξουαλικές συναντήσεις που στερούνται καταναγκασμού, διακρίσεων και επιθετικότητας (World Health Organization, 2002). Το πιο σημαντικό κομμάτι της σεξουαλικής υγείας είναι η σεξουαλικότητα, την οποία ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει ως κεντρική πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης κατά τη διάρκεια της ζωής. Περιλαμβάνει το φύλο, τη γενετήσια ταυτότητα και ρόλους, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, τον ερωτισμό, την ευχαρίστηση, την οικειότητα και την αναπαραγωγή. Η σεξουαλικότητα βιώνεται και εκφράζεται σε σκέψεις, φαντασιώσεις, επιθυμίες, πεποιθήσεις, στάσεις, συμπεριφορές, ρόλους και σχέσεις και επηρεάζεται από την αλληλεπίδραση βιολογικών, ψυχολογικών, κοινωνικοπολιτικών, οικονομικών, ιστορικών και πνευματικών παραγόντων (World Health Organization, 2006).
Η σεξουαλικότητα αποτελεί δομικό στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης και είναι μια σημαντική μεταβλητή στην πορεία για κοινωνικοποίηση και συμπερίληψη. Είναι κομμάτι της ανθρώπινης φύσης σε κάθε φάση της ζωής και συμπεριλαμβάνει σωματικά, ψυχολογικά και κοινωνικά στοιχεία (WHO Regional Office for Europe, 2001). Η σεξουαλική αγωγή και οι ανάγκες των Ατόμων Με Ειδικές Ανάγκες (ΑΜΕΑ) είναι ένα ευαίσθητο και περίπλοκο κοινωνικό θέμα. Καθώς τα ΑΜΕΑ αποτελούν ομάδα υψηλού κινδύνου, συνήθως μόνο όταν υπάρχει σεξουαλική επίθεση ή ανάρμοστη συμπεριφορά, μπορεί να υπάρξει κάποια υποτυπώδους μορφής σεξουαλική εκπαίδευση (Wissink et al., 2015). Η σεξουαλικότητα είναι μια δραστηριότητα της καθημερινής ζωής (Couldrick, 1998), όπου εκτυλίσσεται μια εξωτερίκευση των συναισθημάτων μας, των σωματικών, ψυχικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών μας, με τρόπους που προωθούν την υγεία, την επικοινωνία και το συναίσθημα (World Health Organization, 1975).
- American Occupational Therapy Association (2014). ‘Occupational therapy practice framework: Domain and process (3rd ed.)’, American Journal of Occupational Therapy, 68(Suppl. 1), pp. S1–S48. doi: 10.5014/ajot.2014.682006
- American Occupational Therapy Association (2020). ‘Occupational therapy practice framework: Domain and process (4th ed.)’, American Journal of Occupational Therapy, 74(Suppl. 2), pp. 1-87. doi: 10.5014/ajot.2020.74S2001
- Couldrick, L. (1998). ‘Sexual issues: an area of concern for occupational therapists?’, British Journal of Occupational Therapy, 61 (11), pp. 493-496. doi: 10.1177/030802269806101102
- Η σεξουαλικότητα αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας ή αναπηρίας. Σήμερα, είναι ευρέως αποδεκτό ότι τα άτομα με αναπηρία έχουν δικαίωμα στον έρωτα, στη στοργή, στις σχέσεις, στην απόλαυση και στη δημιουργία οικογένειας. Η σεξουαλική αγωγή για ΑμεΑ δεν είναι πολυτέλεια — είναι ανάγκη και δικαίωμα.
- Ωστόσο, οι προκαταλήψεις του παρελθόντος, η ελλιπής ενημέρωση και η απουσία εκπαιδευτικών εργαλείων οδηγούν συχνά γονείς και φροντιστές σε αμηχανία ή άρνηση όταν έρχονται αντιμέτωποι με θέματα σεξουαλικής έκφρασης των παιδιών ή ενηλίκων με αναπηρίες.
- Στο Absolute Care Therapy πιστεύουμε στην ολιστική προσέγγιση και στην εξατομικευμένη υποστήριξη κάθε ανθρώπου. Η εργοθεραπεία, μέσα από τον πυρήνα της — τις δραστηριότητες καθημερινής ζωής — παίζει καταλυτικό ρόλο στην εκπαίδευση και ενδυνάμωση των ΑμεΑ και στον τομέα της σεξουαλικής αγωγής.
- Anderson, R. M. (2013). ‘Positive sexuality and its impact on overall well-being’, Bundesgesundheitsblatt-Gesundheitsforschung-Gesundheitsschutz, 56, pp. 208–214. doi:10.1007/s00103-012-1607-z
- American Occupational Therapy Association (2008). ‘Occupational therapy practice framework: Domain and process (2nd ed.)’, American Journal of Occupational Therapy, 62, pp. 625–683. doi: 10.5014/ajot.62.6.625
Πώς συμβάλλει η Εργοθεραπεία στη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση;
Η εργοθεραπεία εστιάζει στη λειτουργικότητα και την ανεξαρτησία του ατόμου. Μέσα από κατάλληλα προγράμματα και παρεμβάσεις:
- Καλλιεργείται η εικόνα σώματος: Το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει, να ονομάζει και να φροντίζει τα μέρη του σώματός του, χτίζοντας σεβασμό και υγιή σχέση με αυτό.
- Αναπτύσσονται δεξιότητες αυτοφροντίδας και ορίων: Περιλαμβάνει εκπαίδευση στην υγιεινή, την προσωπική φροντίδα, αλλά και την κατανόηση του “ιδιωτικού” και “δημόσιου” χώρου.
- Ενισχύεται η ικανότητα έκφρασης της σεξουαλικότητας με ασφαλή τρόπο: Το άτομο εκπαιδεύεται στη διαχείριση επιθυμιών, στην κατάλληλη συμπεριφορά, καθώς και στη σημασία της συναίνεσης.
- Γίνεται ενημέρωση για την αντισύλληψη και την πρόληψη σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων (ΣΜΝ), προλαμβάνοντας ανεπιθύμητες καταστάσεις.
- Προλαμβάνεται η σεξουαλική κακοποίηση μέσω ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων, ενίσχυσης της κρίσης και της ικανότητας να θέτουν όρια.
- Αναδεικνύονται τα δικαιώματα και οι προκλήσεις που σχετίζονται με τη συντροφικότητα, τον γάμο και την τεκνοποίηση.
Ένα ουσιαστικό βήμα προς την αποδοχή
Η ενδυνάμωση της σεξουαλικότητας των ατόμων με αναπηρία δεν είναι απλώς μια θεραπευτική πράξη, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη και κοινωνική υποχρέωση. Ως γονείς, θεραπευτές και φροντιστές, οφείλουμε να είμαστε συμμέτοχοι σε αυτήν τη διαδικασία εκπαίδευσης, αποδοχής και ελευθερίας.
Στο Absolute Care Therapy, προσεγγίζουμε το κάθε άτομο με σεβασμό στις ανάγκες του και σχεδιάζουμε παρεμβάσεις εργοθεραπείας που περιλαμβάνουν και τη σεξουαλική αγωγή, με στόχο την ασφάλεια, την αυτονομία και την ποιότητα ζωής.